فطریه
زَکات فِطره یا فِطریه از واجبات مالی اسلام است که در عید فطر پرداخت میشود. مقدار آن برای هر نفر، سه کیلوگرم از خوراک معمول مردم؛ مانند گندم و برنج یا معادل پولی آنهاست.
طبق فتوای فقیهان، زکات فطره بر کسی واجب است که در شب عید فطر فقیر نبوده و عاقل، بالغ و هوشیار باشد. چنین شخصی باید زکات خود و افرادی که تحت تکفل او هستند را پرداخت کند.
بهفتوای فقیهان، موارد مصرف زکات فطره، همان موارد هشتگانه مصرف زکات مال است؛ اما برخی فقها معتقدند بنا بر احتیاط واجب، فطریه را فقط باید به فقیر شیعه داد.
موارد مصرف
برخی از مراجع تقلید شیعه از جمله امام خمینی، بهجت و شبیری زنجانی موارد مصرف زکات فطره را همان هشت موردِ زکات مال دانستهاند.
آنها عبارتاند از: ۱. فقیر، ۲. مسكين، ۳. مأمور جمعآوری زکات، ۴. كافرى كه اگر زكات به او دهند، به دين اسلام درمیآید يا در جنگ، به مسلمانان کمک مىكند، ۵. خريد و آزادكردن برده، ۶. بدهكارى كه نمىتواند قرضش را بدهد، ۷.کارهای عامالمنفعهٔ دینی، مثل ساختن مسجد و پل، ۸. مسافرى كه در سفر درمانده شده است.
اما گروهی دیگر مانند آیتالله سیستانی، گلپایگانی، صافی گلپایگانی و مکارم شیرازی احتیاط واجب را در آن دانستهاند که فقط به فقرای شیعه پرداخت شود. البته گروه نخست هم احتیاط مستحب را در همین دانستهاند.
مبلغ زکات فطریه در سال ۱۴۰۴ چقدر است؟
طبق اعلام دفاتر مراجع تقلید، مبلغ زکات فطره بر اساس قیمت سه کیلوگرم از قوت غالب (غذای اصلی مصرفی مردم) تعیین میشود. این مقدار میتواند شامل گندم، برنج، خرما، کشمش یا ذرت باشد. برای سال ۱۴۰۴، مبالغ پیشنهادی برخی مراجع تقلید به شرح زیر است:
دفتر مقام معظم رهبری: زکات فطره برابر با قیمت سه کیلوگرم گندم یا برنج و سایر قوتهای رایج محاسبه میشود.
دفتر آیتالله سیستانی: فطریه بر اساس قوت قالب محاسبه شده و برای آرد ۱۰۰ هزار تومان، برنج ایرانی ۵۰۰ هزار تومان و برنج خارجی ۲۰۰ هزار تومان اعلام شده است.
آیتالله نوری همدانی: قیمت قوت غالب گندم ۸۰ هزار تومان و برنج ایرانی حدود ۴۵۰ هزار تومان و برنج خارجی ۲۰۰ هزار تومان اعلام شده است.
آیتالله مکارم شیرازی: زکات فطره بر مبنای گندم ۸۰ هزار تومان و بر مبنای برنج ۳۰۰ هزار تومان محاسبه شده است.
زکات فطره را چه زمانی پرداخت کنیم؟
طبق احکام شرعی، زمان پرداخت زکات فطره از شب عید فطر تا ظهر روز عید فطر است. بر اساس توصیه فقها، بهتر است این مبلغ پیش از نماز عید فطر پرداخت شود تا بتواند به موقع به دست نیازمندان برسد.
اگر کسی امکان پرداخت زکات را در این زمان نداشته باشد، باید مبلغ آن را کنار بگذارد و در اولین فرصت به مستحقان برساند. دفاتر مراجع تقلید، کمیته امداد و ستاد زکات کشور گزینههای مطمئنی برای پرداخت این وجوه هستند.
زکات فطریه مهمان بر عهده کیست؟
در مورد پرداخت زکات فطریه برای مهمان، نظر مراجع تقلید متفاوت است. یکی از نکات مهم این است که اگر مهمان چند روز قبل از عید وارد خانه میزبان شود و به نوعی جزو نانخور او محسوب گردد، طبق نظر بسیاری از مراجع تقلید، پرداخت فطریه بر عهده میزبان است. این امر به دلیل آن است که مهمان در این حالت جزء اعضای خانواده یا افرادی است که میزبان مسئول تأمین نیازهایشان است. بنابراین، از آنجا که او در ایام رمضان به طور مداوم در خانه میزبان حضور داشته، میزبان موظف به پرداخت فطریه برای او میباشد.
اما درباره مهمانی که تنها شب عید فطر وارد خانه میزبان میشود، نظرات مراجع مختلف است. برخی از مراجع معتقدند که فطریه این نوع مهمان بر عهده میزبان است و او باید مسئولیت پرداخت آن را بپذیرد. از سوی دیگر، برخی دیگر بر این باورند که چون مهمان تنها یک شب در خانه میزبان حضور دارد، او مسئول پرداخت فطریه خود
است. در این صورت، مهمان باید فطریهاش را جداگانه
پرداخت کند و میزبان مسئولیتی در این زمینه ندارد.
برخی دیگر از احکام
برخی دیگر از احکام زکات فطره، براساس کتابهای توضیحالمسائل، بهشرح زیر است:
- کسی که دیگری باید فطرۀ او را بدهد، واجب نیست فطرۀ خود را بدهد.
- اگر فطرۀ انسان بر کسی واجب باشد و او فطره را ندهد، بر خود انسان واجب نمیشود. البته برخی از مراجعتقلید گفتهاند بنا به احتیاط واجب، خودش باید پرداخت کند.
- اگر کسی که فطرۀ او بر دیگری واجب است خودش فطره را بدهد، پرداخت زکات، از عهده کسی که فطره بر او واجب شده، ساقط نمیشود. بااینهمه، برخی گفتهاند اگر پرداخت زکات با اجازه او باشد، کفایت میکند.
- کسی که سید نیست نمیتواند به سید فطره بدهد.
- اگر کسی، زمانی که پرداخت زکات فطره واجب است، آن را پرداخت نکند و کنار هم نگذارد، احتیاط واجب آن است که بعداً، بدون اینکه نیت ادا یا قضا کند، فطره را بدهد.
- اگر فطره را کنار بگذارد، نمیتواند آن را برای خودش بردارد و مالی دیگر را برای فطره بگذارد.
منبع : ویکی شیعه
